Dao đột lỗ là gì? Cách chọn chày cối chuẩn cho máy đột lỗ

Dao đột lỗ quyết định đến 90% chất lượng sản phẩm và tuổi thọ của hệ thống máy đột lỗ trong mọi xưởng gia công cơ khí. Dù đang sở hữu một dàn máy đột CNC hiện đại trị giá hàng tỷ đồng, nếu bộ chày và cối (dao đột lỗ) không đạt chuẩn thì mọi nỗ lực gia công đều trở nên vô nghĩa.

Một bộ dao đột lỗ chất lượng kém không chỉ gây ra tình trạng lỗ dập bị bavia, lệch tâm, làm hỏng phôi thép đắt tiền, dẫn đến nguy cơ nổ phớt hoặc cháy mô-tơ. Bài viết này, VNTECH sẽ giải thích bộ dao đột lỗ là gì và hướng dẫn cách chọn bộ dao đột phù hợp cho từng mục đích gia công.

Nội dung bài viết

1 Dao đột lỗ là gì?
2 Cấu tạo của bộ dao đột lỗ tiêu chuẩn
3 Có những loại dao đột lỗ nào?
4 Hướng dẫn chọn dao đột lỗ phù hợp
5 Kinh nghiệm sử dụng dao đột lỗ
6 Những lỗi thường gặp của dao đột lỗ

Dao đột lỗ là gì?

Dao đột lỗ (hay bộ Chày và Cối) là bộ công cụ cắt gọt chuyên dụng, đóng vai trò là lưỡi cắt trực tiếp trong các loại máy đột thủy lực, máy cắt đột liên hợp hoặc máy đột CNC. Đây là một hệ thống công cụ cắt gọt gián tiếp sử dụng năng lượng từ nguồn lực ép để làm biến dạng và tách rời vật liệu.

Khi máy vận hành, chày sẽ ép xuống tấm thép. Dưới áp lực thủy lực, chày xuyên qua vật liệu và đi vào lòng cối.

– Phần thép thừa (phôi) sẽ bị cắt đứt và đẩy rơi xuống dưới qua lòng cối.

– Để lại một lỗ hổng có hình dạng y hệt đầu chày trên tấm thép.

Cấu tạo của bộ dao đột lỗ tiêu chuẩn

Cấu tạo của một bộ dao đột lỗ tiêu chuẩn bao gồm 3 thành phần chính:

1/ Chày (Punch): Là bộ phận trực tiếp đâm xuyên qua tấm thép.

– Đầu đột thủy lực: Có hình dạng lỗ cần đột (tròn, oval, vuông…).

+ Thường được mài hơi vát để giảm lực xung kích, giúp máy chạy êm hơn.

– Thân chày: Phần trụ để định tâm.

– Đuôi chày: Phần khớp vào đầu piston hoặc ổ dao CNC.

– Vật liệu:

+ Thường làm bằng thép DC53 hoặc SKD11 nhiệt luyện.

+ Độ cứng 60-62 HRC.

2/ Cối (Die): Là khuôn đỡ và tạo mép cắt phía dưới.

– Lỗ cối: Phải đồng tâm tuyệt đối với chày.

– Góc thoát phôi: Lòng cối thường được gia công hơi loe ra ở phía dưới (khoảng 1 – 2 độ).

+ Để phôi thừa rơi xuống dễ dàng, không bị kẹt làm vỡ cối.

– Mặt cối: Phải phẳng tuyệt đối để tấm thép không bị cong vênh khi dập.

3/ Bộ phận tháo phôi: Ở các dòng máy đột CNC hoặc máy đột công nghiệp của VNTECH, bộ dao còn có thêm:

– Tấm tháo phôi có tác dụng giữ chặt tấm thép khi chày đâm xuống.

+ Giữ tấm thép ra khỏi chày khi chày rút lên.

=> Tránh tình tác phôi bị dính chặt vào chày gây hỏng máy.

>>> Các dòng máy đột dập CNC tự động:

Máy đột dập CNC tự động ER-300
Máy đột dập cơ khí bàn cấp liệu CNC J21S
Máy đột lỗ điện D-ER300 Nhanh – Mạnh – Êm ái

Có những loại dao đột lỗ nào?

Trong ngành gia công cơ khí, dao đột lỗ được chia thành nhiều dòng dựa trên hình dáng và mục đích sử dụng.

– Dao đột lỗ tròn: Loại thông dụng nhất, chuyên dùng để đột lỗ xỏ bu-lông tiêu chuẩn trên bản mã, thép V và xà gồ.

– Dao đột lỗ Oval: Chuyên dụng cho kết cấu thép giúp tạo lỗ dài để dễ dàng căn chỉnh vị trí bu-lông khi lắp ghép dầm, cột.

– Dao đột lỗ vuông/chữ nhật: Thường dùng trong sản xuất vỏ tủ điện, máng cáp để lắp đặt các thiết bị điện hoặc tạo khe thoát nhiệt.

– Dao đột lỗ hình đặc biệt: Bao gồm các loại lỗ lục giác, hình sao hoặc lỗ theo bản vẽ thiết kế riêng.

– Dao dập gờ: Loại dao đặc thù không cắt đứt hoàn toàn mà tạo ra các khe hở thông gió có gờ nổi trên bề mặt tấm kim loại.

– Dao đột nhiều lỗ: Bộ dao tích hợp nhiều mũi đột nhỏ trên một thân chày, giúp tạo ra cụm lỗ (lưới loa, lưới thông gió) chỉ trong một nhát dập.

– Dao dập âm: Dùng để tạo độ vát tại miệng lỗ, giúp đầu vít chìm bằng phẳng với bề mặt tấm thép sau khi bắt vít.

– Dao cắt tỉa: Dòng dao chuyên dụng trên máy đột CNC để cắt tỉa các đường cong hoặc biên dạng bất kỳ bằng cách dập liên tiếp nhiều nhát nhỏ.

Hướng dẫn chọn dao đột lỗ phù hợp

Việc chọn đúng bộ dao đột lỗ không chỉ giúp sản phẩm đẹp mà còn là cách tốt nhất để kéo dài tuổi thọ máy đột thủy lực và giảm phế liệu. Dưới đây là 4 bước mà kỹ thuật VNTECH luôn tư vấn cho anh em thợ khi chọn dao đột lỗ:

1/ Chọn hình dạng lỗ theo bản vẽ kỹ thuật

– Lỗ tròn: Dùng cho các liên kết cố định, bắt bu-lông tiêu chuẩn.

– Lỗ Oval (Elip): Ưu tiên cho kết cấu thép tấm, xà gồ để có khoảng hở điều chỉnh khi lắp ghép bị lệch tâm.

– Lỗ vuông/Chữ nhật: Dùng cho các chi tiết lắp thiết bị điện, thanh cài.

2/ Tính toán khe hở Chày – Cối: Đây là yếu tố quyết định lỗ đột có bị bavia hay không.

– Công thức chuẩn: Khe hở tổng (C) nên bằng 10% – 15% độ dày vật liệu (t).

Ví dụ: Khi đột thép dày 10mm, khe hở cối nên lớn hơn chày khoảng 1.0mm – 1.5mm.

+ Nếu khe hở quá nhỏ: Máy nặng tải, nhanh cùn dao, dễ gây nổ phớt dầu.

+ Nếu khe hở quá lớn: Miệng lỗ bị vát, bavia lớn, thợ mất công mài lại rất vất vả.

3/ Lựa chọn vật liệu Dao

– Đột thép SS400, thép V thông thường:

=> Chọn dao thép SKD11 nhiệt luyện chân không (Độ cứng 58-60 HRC).

– Đột Inox hoặc thép cứng (Hardox)

=> Bắt buộc phải dùng thép DC53 hoặc thép gió HSS.

4/ Kiểm tra chuẩn lắp ghép

Mỗi dòng máy có một kiểu chuôi dao khác nhau:

– Máy đột cầm tay: Dùng dao chuôi ngắn, ren vặn hoặc chốt ngang.

– Máy cắt đột liên hợp: Thường dùng chuẩn đuôi côn hoặc ren lớn.

– Máy đột CNC: Thường theo chuẩn Amada, Trumpf,…

Kinh nghiệm sử dụng dao đột lỗ

Dưới đây là những kinh nghiệm mà đội ngũ kỹ thuật VNTECH đã đúc kết được, giúp bộ dao đột lỗ của bạn bền gấp 2-3 lần:

1/ Quy tắc bôi trơn đầu chày

– Thực trạng: Nhiều thợ cứ thế cho máy dập khô, dẫn đến việc chày bị nóng, vật liệu dính chặt vào đầu dao gây xước lỗ, nhanh cùn.

– Kinh nghiệm:

+ Sau khoảng 50 – 100 nhát đột nên nhỏ 1-2 giọt dầu bôi trơn vào đầu chày.

– Lợi ích:

+ Giảm ma sát, tản nhiệt tức thì.

+ Giúp phôi thoát ra khỏi cối cực nhanh, không bị hiện tượng “hút phôi” ngược lên trên.

2/ Tuyệt đối không đột vật liệu quá dày

– Sai lầm lớn nhất là dùng bộ dao thiết kế cho thép 6mm để đột thép 12mm hoặc Inox cứng.

– Kinh nghiệm: Luôn kiểm tra giới hạn của chày.

+ Đột Inox: Phải dùng dao thép DC53 và tính khe hở rộng hơn thép thường 15% – 20%.

3/ Kiểm tra độ đồng tâm trước khi bấm máy

– Chỉ cần chày và cối lệch nhau 0.1mm, khi dập xuống chày sẽ liếm vào mép cối.

– Kinh nghiệm:

+ Sau khi thay dao mới, đừng cho máy chạy tự động ngay.

+ Hãy dùng chế độ “Nhắp” (Inch) hoặc quay tay để chày xuống từ từ vào lòng cối.

+ Nếu thấy chày xuống nhẹ nhàng, khe hở đều 4 bên thì mới bắt đầu cho chạy công nghiệp.

4/ Mài dao đúng lúc

– Nhiều chủ xưởng đợi đến khi lỗ đột bavia to mới mang dao đi mài.

– Kinh nghiệm: Khi thấy bavia bắt đầu cao khoảng 0.1mm – 0.15mm nên cho mài phẳng mặt ngay.

5/ Xử lý hiện tượng “Kẹt phôi”

– Nếu thấy tiếng máy kêu “cạch cạch” lạ hoặc phôi không rơi xuống khay, phải dừng máy ngay.

– Kinh nghiệm:

+ Phôi bị kẹt trong lòng cối sẽ tạo thành một khối thép cứng.

+ Nhát dập tiếp theo đè lên khối thép này sẽ làm nổ cối hoặc cong piston.

– Mẹo: Thường xuyên vệ sinh lòng cối và kiểm tra góc thoát phôi.

+ Nếu đột thép mạ kẽm (hay bị dính phôi), hãy dùng loại chày có đầu đẩy lò xo.

Những lỗi thường gặp của dao đột lỗ

Dưới đây là 5 lỗi thông dụng mà anh em thợ cơ khí thường gặp phải với dao đột lỗ:

1/ Dao bị mẻ cạnh: Đây là lỗi phổ biến nhất, đặc biệt là khi đột thép dày hoặc Inox.

– Biểu hiện: Mép cắt của chày hoặc cối bị vỡ những miếng nhỏ, lỗ đột ra có vết xước hoặc khuyết tật.

– Nguyên nhân:

+ Do độ cứng của dao quá cao dẫn đến giòn (nhiệt luyện sai cách).

+ Do đột vật liệu quá cứng vượt tầm của dao (đột Inox bằng dao thép thường).

– Lỗi nặng nhất: Chày và cối bị lệch tâm, chày đâm sượt vào mép cối.

– Cách xử lý:

+ Mài phẳng mặt dao để loại bỏ phần mẻ (nếu mẻ nông).

+ Nếu mẻ sâu trên 1mm, bắt buộc phải thay dao mới làm từ thép DC53 để chống mẻ tốt hơn.

2/ Hiện tượng kẹt phôi và hút phôi: Phôi đột xong không rơi xuống khay mà dính chặt vào đầu chày, bị kéo ngược lên trên.

– Biểu hiện: Nhát đột tiếp theo sẽ đè lên phôi cũ, tạo tiếng kêu “cạch cạch” rất chát chúa.

– Nguyên nhân:

+ Do ma sát quá lớn hoặc đầu chày bị từ tính (hút thép).

+ Do khe hở chày cối quá lớn làm phôi bị biến dạng hình phễu, dễ bị mút chặt vào chày.

– Cách xử lý:

+ Nhỏ dầu bôi trơn định kỳ.

+ Sử dụng loại chày có đầu đẩy lò xo để chủ động tống phôi xuống.

3/ Lỗ đột bị bavia quá lớn

– Biểu hiện: Mặt dưới của lỗ đột có gờ thép nhọn, sắc lẹm, phải tốn thêm thợ ngồi mài lại.

– Nguyên nhân:

+ Khe hở quá lớn: Khoảng trống giữa chày và cối vượt quá 15% độ dày thép.

+ Dao quá cùn: Mép cắt không còn sắc để xén đứt vật liệu mà chuyển sang trạng thái “xé” thép.

– Cách xử lý: Kiểm tra lại bảng tra khe hở chuẩn. Nếu dao cùn, hãy mài lại mặt chày và cối ngay lập tức.

4/ Dao nhanh cùn, cháy đầu dao

– Biểu hiện: Chỉ dập được vài trăm lỗ là dao đã cùn, đầu chày biến màu (xanh hoặc đen).

– Nguyên nhân:

+ Đột khô hoàn toàn, không có dầu làm mát.

+ Tốc độ đột quá cao gây tích nhiệt.

+ Khe hở quá nhỏ: Làm tăng ma sát cực lớn giữa chày, phôi và lòng cối.

– Cách xử lý:

+ Tăng khe hở cối thêm 2-3%.

+ Sử dụng dầu bôi trơn chuyên dụng sau mỗi 50 nhát đột.

5/ Biến dạng tấm phôi (Vênh tấm)

– Biểu hiện: Sau khi đột xong, tấm bản mã hoặc thanh thép V bị cong vênh, không còn phẳng.

– Nguyên nhân:

+ Do lực giữ phôi (stripper force) không đủ.

+ Do chày quá cùn, thay vì cắt xuyên qua thì nó lại “nhồi” vật liệu xuống, làm biến dạng toàn bộ vùng xung quanh lỗ.

– Cách xử lý: Mài sắc lại dao.

+ Nếu dùng máy CNC, hãy kiểm tra hệ thống lò xo của bộ tháo phôi.

Một bộ dao đột lỗ kém chất lượng có giá rẻ hơn vài trăm ngàn, nhưng nó có thể làm hỏng tấm phôi thép hàng triệu đồng và làm hại hệ thống bơm thủy lực hàng chục triệu đồng. Đầu tư vào dao đột lỗ VNTECH là cách ông tiết kiệm tiền một cách thông minh nhất.

VNTECH - Đơn vị cung cấp máy móc gia công cơ khí chính hãng, uy tín, đa dạng về chủng loại, đáp ứng mọi nhu cầu sản xuất. Để được tư vấn chi tiết và nhận báo giá tốt nhất, quý khách vui lòng liên hệ theo thông tin bên dưới.